Şiir ile Direnmek: Adrienne Rich ve Chrystos’un Karşılaştırmalı Analizi
Anahtar Kelimeler:
Performativity- Sapphic poetry- Gender- Identity- RaceÖz
Bu makale, şiirin Sappho kimliği oluşturmadaki performatif işlevini Judith
Butler’ın performativite teorisine odaklanarak incelemektedir. Amerikalı beyaz
bir lezbiyen şair olan Adrienne Rich ve Amerikan yerlisi bir lezbiyen şair olan
Chrystos’un şiirleri, toplumsal cinsiyetin şiir aracılığıyla nasıl yansıtıldığını ve
politikleştirildiğini incelemede yardımcı olmaktadır. Çalışma, karşılaştırmalı analiz
yöntemini kullanarak şairlerin performatif tarzlarının ırk bağlamında ve kültürel
bağlamda nasıl şekillendiğini incelemektedir. Bulgulardan yola çıkarak, Adrienne
Rich’in beyaz olmanın sağladığı ayrıcalıklı konumdan politik bir lezbiyen kimliği
oluşturduğunu gösterirken, Chrystos’un, iki-ruhlu lezbiyen kimliği üzerinden,
yalnızca heteronormatif kurallara değil, aynı zamanda sömürgeci baskılara ve
ırksal dışlanmaya direndiği görülmektedir. Bu makalede şiirin bir performativite
alanına dönüşerek direnişi dile getiren ve kimlik oluşturan bir araç olduğu
sonucuna varılmaktadır. Bu bağlamda şiirin ve dilin edimsel kullanımı; arzunun
yinelenmesi, normatif toplumsal cinsiyet dilinin altüst edilmesi ve bedensel
ile ırksallaştırılmış deneyimin dile getirilmesi gibi yinelenen şiirsel edimler
aracılığıyla toplumsal cinsiyet kavramını sorgulamanın ve dönüştürmenin yanı
sıra alternatif kimliklerin üretilmesini mümkün kılmaktadır.
Referanslar
“1953: Congress Seeks to Abolish Tribes, Relocate American Indians.” National Library of Medicine, nlm.nih. gov/nativevoices/timeline/488.html. Accessed 15 July 2025.
Allen, Paula Gunn. The Sacred Hoop. Open Road Integrated Media, 2015.
Anzaldúa, Gloria. Borderlands/La Frontera: The New Mestiza. Aunt Lute Books, 1987.
Austin, John Langshaw. How to Do Things with Words. Edited by J. O. Urmson, Martino Fine Books, 2018. Brant, Betty. Writing as Witness: Essay and Talk. Women’s Press, 1995.
Big Think. “Judith Butler: Your Behavior Creates Your Gender.” YouTube, uploaded 22 May 2015, www.youtube. com/watch?v=Bo7o2LYATDc.
Butler, Judith. “Performative Acts and Gender Constitution: An Essay in Phenomenology and Feminist Theory.” Theatre Journal, vol. 40, no. 4, 1988, pp. 519-531. https://doi.org/10.2307/3207893.
---. Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity. Routledge, 2006.
Chrystos. Not Vanishing. Press Gang Publishers, 1988.
---. “Chrystos on queer Native America.” The Gully, 2002, thegully.com/essays/gaymundo/020313_chrystos_ native_gay.html.
Driskill, Qwo-Li. “Doubleweaving Two-Spirit Critiques: Building Alliances between Native and Queer Studies.” GLQ: A Journal of Lesbian and Gay Studies, vol. 16, no. 1-2, 2010, pp. 69-92.
Garcia, Joel. “The Indian Relocation Act of 1956.” Intercultural Leadership Institute, weareili.org/timeline/the- indian-relocation-act-of-1956.
Hogan, Linda. From Women’s Experience to Feminist Theology. Bloomsbury Publishing, 2016.
hooks, bell. Ain’t I a Woman: Black Women and Feminism. South End Press, 1982.
---. Feminist Theory: From Margin to Center. South End Press, 1984.
Jagger, Gill. Judith Butler: Sexual Politics, Social Change and the Power of the Performative. Routledge, 2008.
Lorde, Audre. Sister Outsider. Penguin Books, 2019.
“The Boarding School Tragedy.” National Museum of the American Indian, americanindian.si.edu/nk360/code- talkers/boarding-schools.
Rich, Adrienne. The Dream of a Common Language: Poems 1974–1977. W. W. Norton & Company, 1978.
---. “Compulsory Heterosexuality and Lesbian Existence.” Signs: Journal of Women in Culture and Society, vol. 5, no. 4, 1980, pp. 631-60.
---. “Credo of a Passionate Skeptic.” Monthly Review, vol. 64, no. 2, 2012, monthlyreview.org/2012/06/01/ credo-of-a-passionate-skeptic-remembrance-of-adrienn-rich.
“The Woman-Identified Woman by Radicalesbians.” History Is a Weapon, 1970, www.historyisaweapon.com/ defcon1/radicalesbianswoman.html.
WHO: World Health Organization. “Gender and Health.” Who.int, 19 June 2019, www.who.int/health-topics/ gender#tab=tab_1.
